Powikłania
Nieleczona lub „zaniedbana” cukrzyca wywołuje poważne powikłania oraz straszne spustoszenia w organizmie, zwłaszcza dziecięcym. Jakie, zatem, mogą być konsekwencje, dla dziecka nie w porę zdiagnozowanego i źle prowadzonego? Powikłania są dotkliwe, ich pojawianie się postępuje niepostrzeżenie i zrazu nieodczuwalnie. Z czasem prowadzą one do uszkodzenia naczyń krwionośnych, a tym samym do zaburzeń wzroku, układu nerwowego, nerek! I to do tego stopnia, że konieczna staje się dializa i nawet przeszczep nerki! Inny rodzaj komplikacji i wynikające z tego zagrożenia niosą stany niedocukrzenia. Wymienione tu powikłania spostrzega się u dzieci i młodzieży chorujących na cukrzycę typu 1, z wieloletnim złym wyrównaniem metabolicznym, co trzeba podkreślić, aby nie mylić ze sobą różnych typów tej choroby. Typ 2 cukrzycy, jeżeli wystąpi już w wieku rozwojowym, a nawet „jedynie” otyłość, dają inne powikłania, np. zaburzenia lipidowe, nadciśnienie tętnicze, stłuszczenie wątroby, często przeciążenie szkieletu, zaburzenia dojrzewania, ale najgorszym z nich wydaje się postępujące pogłębianie oporności na działanie insuliny oraz zaburzenie czynności komórek wydzielających insulinę – to w wieku dorosłym doprowadzi w końcu do takich powikłań, jak w źle kontrolowanej cukrzycy typu 1. W najcięższym przypadku występuje uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, co wynika z "niedocukrzenia" mózgu. Osoby, które taki epizod przeszły, potrafią dostrzec i zinterpretować poprzedzającą go aurę: pocenie się podenerwowanie, brak koncentracji, uczucie głodu, Czasem mogą pojawiać się też objawy psychotyczne. Bywa jednak , że ta aura się nie pojawia, za to bez ostrzeżenia dochodzi do głębokich zaburzeń świadomości, utraty przytomności, drgawek. Jednak najczęstszymi powikłaniami u dzieci chorujących na cukrzycę typu I, są: kwasica ketonowa i hipoglikemia. Kwasica ketonowa i ciężka hipoglikemia są najgroźniejszymi dla życia ostrymi powikłaniami cukrzycy typu 1 u dzieci, a obrzęk mózgu będący powikłaniem cukrzycowej kwasicy ketonowej jest najczęstszą przyczyną zgonu dzieci chorych na cukrzycę typu 1. Częstość występowania kwasicy ketonowej u dzieci w momencie rozpoznania cukrzycy wynosi około 30%, mało jest natomiast danych na temat występowania kwasicy ketonowej w późniejszym okresie choroby i czynników ryzyka wystąpienia epizodu ciężkiej kwasicy ketonowej. Nie wiadomo również, jak często występują epizody hipoglikemii u dzieci chorych na cukrzycę, a opublikowane wyniki badań bardzo się różnią (od 3,1 do 85,7 epizodów/100 osobolat). Wyniki wieloośrodkowego wskazują na coraz częstsze występowanie hipoglikemii u dzieci poddanych intensywnej insulinoterapii. Częstość występowania ciężkich epizodów ostrych powikłań cukrzycy typu 1 zależy najczęściej od wieku i płci dziecka. Ryzyko wystąpienia cukrzycowej kwasicy ketonowej jest szczególnie duże u dziewcząt w okresie dojrzewania, natomiast ciężkiej hipoglikemii u małych dzieci i chłopców w każdym wieku. Niezależnymi wskaźnikami ryzyka są ponadto skrajnie duże lub małe wartości stężenia hemoglobiny glikowanej, współistnienie zaburzeń psychiatrycznych oraz brak pełnego ubezpieczenia świadczący o niskim statusie ekonomicznym rodziny.
Hipoglikemia.
W odróżnieniu od cukrzycowej kwasicy ketonowej hipoglikemia występuje najczęściej nagle. Zależnie od stężenia glukozy we krwi może być: lekka - kiedy objawy kliniczne są wywołane zwiększonym wydzielaniem katecholamin; średniociężka - współistnieją wówczas objawy zaburzenia czynności ośrodkowego układu nerwowego (zaburzenia zachowania, utrudniony kontakt z dzieckiem, zaburzenia widzenia, ból głowy, dezorientacja); ciężka - z utratą przytomności i drgawkami (neuroglikopenia). Do najczęstszych przyczyn hipoglikemii należą:
-
zbyt duża dawka insuliny,
-
opuszczony lub opóźniony posiłek,
-
nieplanowana aktywność fizyczna - zwłaszcza bez dodatkowej porcji węglowodanów.
Ryzyko wystąpienia hipoglikemii jest szczególnie duże w okresie remisji cukrzycy (1. rok choroby) u dzieci z bardzo dobrą kontrolą glikemii, które podejmują duży wysiłek fizyczny bez wcześniejszego treningu. Jeżeli wysiłek fizyczny jest długotrwały (np. wielogodzinna piesza wycieczka lub jazda na nartach), hipoglikemia występuje często po upływie wielu godzin - zwykle nad ranem. Każde chore na cukrzycę dziecko musi zawsze mieć przy sobie np glukozę w tabletkach (kilkanaście sztuk), a w szkole i podczas przebywania poza domem dodatkową kanapkę. Jeżeli u dziecka chorego na cukrzycę wystąpią zaburzenia przytomności, a nie ma możliwości zbadania glikemii, należy postępować zawsze, tak jak w ciężkiej hipoglikemii. Leczeniem z wyboru jest podanie 20% roztworu glukozy dożylnie. Jeżeli iniekcja dożylna jest niemożliwa - a tak jest najczęściej - należy natychmiast wstrzyknąć glukagon, a jeśli nie ma poprawy - powtórzyć zastrzyk po 15-20 minutach. Rozpoznawanie hipoglikemii i leczenie tego powikłania (łącznie z podaniem glukagonu) stanowi bardzo ważny element edukacji rodzin chorych dzieci. Glukagon musi zawsze znajdować się w domu, w szkole oraz w apteczce zabieranej na wycieczki. Neuroglikopenia jest szczególnie niebezpieczna u niemowląt i małych dzieci, ponieważ szybko może doprowadzić do uszkodzenia mózgu. Z tego powodu kryteria dobrej kontroli cukrzycy są u małych dzieci znacznie łagodniejsze niż u starszych chorych (HbA1c do 8,5%). Należy także pamiętać, że powtarzające się hipoglikemie są zagrożeniem dla czynności ośrodkowego układu nerwowego. Okresowa kontrola, zwłaszcza w godzinach nocnych, pozwoli więc uniknąć często nierejestrowanych nocnych hipoglikemii.
Cukrzycowa kwasica ketonowa.
Ciężka kwasica ketonowa w przebiegu leczenia cukrzycy typu 1, a zwłaszcza zagrażająca obrzękiem mózgu i zgonem na szczęście jest w Polsce obserwowana sporadycznie. Wynika to być może z dobrze prowadzonej edukacji diabetologicznej dzieci chorych na cukrzycę typu 1 i ich rodziców oraz dobrze zorganizowanego poradnictwa dla chorych dzieci i młodzieży (1.-19. rż.). Oczywiście kwasica ketonowa o różnym stopniu nasilenia występuje dosyć często w przebiegu zakażeń, wskutek błędów dietetycznych, "niedoinsulinowania" w wyniku niechęci do zwiększenia dawek lub częstych infekcji, a także w wyniku silnych stresów. Stany te są wychwytywane stosunkowo szybko i wcześnie (np. dzięki możliwości oznaczania ketonów przy pomocy Optium), dlatego pomoc diabetologiczna pozwala szybko względnie wystarczająco wyrównać cukrzycę. Pomocne w ustaleniu właściwej insulinoterapii (w warunkach klinicznych), a jednocześnie wychwytywaniu epizodów hipo- i hiperglikemicznych, jest całodobowe monitorowanie glikemii. U dziecka leczonego insuliną powikłanie to może być następstwem :
-
poważnych błędów w insulinoterapii (opuszczanie zaplanowanych wstrzyknięć insuliny, nieaktywny preparat, niemodyfikowanie dawki pomimo narastania cukromoczu i pojawienia się ketonurii),
-
poważnych błędów w żywieniu,
-
dołączenia się innej choroby.
Niestety cukrzycowa kwasica ketonowa wymaga już kompleksowego leczenia w szpitalu, ponieważ zagraża wystąpieniem śpiączki. Czym się różni śpiączka ketonowa od śpiączki hipoglikemicznej? Przede wszystkim czasem występowania: śpiączka ketonowa rozwija się powoli, w ciągu paru dni, zaś śpiączka hipoglikemiczna występuje nagle w przeciągu dosłownie minut! Objawy także wyróżniają obie śpiączki: przy śpiączce ketonowej pojawiają się:
-narastające pragnienie i wielomocz, a następnie skąpomocz
-brak apetytu
-nudności i wymioty
-ból brzucha
-narastające osłabienie
-duszność
-senność
-utrudniony kontakt – śpiączka
Ponadto skóra staje się zaczerwieniona i sucha, następnie bladoszara, pojawia się oddech Kussmaula (pogłębiony, przyspieszony), może wystąpić gorączka, znaczne odwodnienie (sucha skóra i błona śluzowa jamy ustnej, zmniejszona elastyczność skóry, obniżone napięcie gałek ocznych), prawidłowe odruchy ścięgniste, objawy wstrząsu hipowolemicznego (szybkie, słabo wypełnione tętno, zmniejszone ciśnienie tętnicze, sinica).
Przy śpiączce hipoglikemicznej:
-nadmierna potliwość
-drżenie rąk
-głód
-osłabienie
-zawroty głowy
-zaburzenia widzenia
-zaburzenia zachowania (wesołkowatość, agresja)
-utrudniony kontakt
-utrata przytomności
-drgawki
Ponadto skóra staje się blada, wilgotna i chłodna, oddech powierzchowny, źrenice szerokie, obniża się ciepłota ciała, nie pojawia się stan odwodnienia, odruchy ścięgniste wygórowane
często obecny objaw Babińskiego i inne ogniskowe objawy neurologiczne, drgawki , bez objawów wstrząsu hipowolemicznego, zaś tętno przyspieszone i ciśnienie tętnicze zwykle podwyższone. Bardzo ważne! Jeżeli hipoglikemia została spowodowana przedawkowaniem insuliny o przedłużonym działaniu, początek może być powolny (godziny), skóra jest sucha, a zamiast głodu występuje brak apetytu; mogą pojawić się lęki nocne i poranny ból głowy.
Zakażenia bakteryjne i wirusowe
U dzieci chorych na cukrzycę zakażenia pojawiają się bardzo często i przebiegają tak samo, jak u zdrowych rówieśników i tak samo powinno się je leczyć. Nie należy stosować antybiotyków! W niedostatecznie wyrównanej cukrzycy zakażenie może jednak powodować szybkie narastanie kwasicy ketonowej. Podczas dodatkowej choroby lub zagrożenia kwasicą ketonową z innych powodów leczenie cukrzycy powinni prowadzić przeszkoleni rodzice.
Jak widać, powikłania źle leczonej lub źle zdiagnozowane cukrzycy są bardzo poważne dla dziecka. Na pewno zrobilibyście Państwo wszystko, by do takiego stanu nie doprowadzić. Na szczęście można i temu zaradzić! O tym jak ustrzec swoje dziecko przed cukrzycą i jak pomóc dziecku już choremu na nią, w następnych częściach artykułu.
Copyrights www.zdrowiedladziecka.pl 2009 powered by e-promocja